rn Historia świata, europy - Strona 41 z 41

Monarchia stanowa

•/ Monarchia stanowa to państwo, w którym władca ma ogromne kompetencje, ale jednak nie sprawuje władzy nieograniczonej. Pełni rolę ustawodawcy (wydaje prawa i ustanawia podatki), sam powołuje doradców i wykonawców swych decyzji, często osobiście dogląda spraw państwowych oraz wydaje wyroki jako najwyższy sędzia. To skupienie władzy w ręku monarchy w zasadniczy sposób odróżnia monarchię stanową od zainicjowanej w końcu XVII w. w Anglii monarchii konstytucyjnej, gdzie obowiązuje podział władzy między parlament, króla i niezawisłe sądy. Jednak to właśnie w średniowiecznej monarchii stanowej kształtowały się zalążki prawa konstyUicyjnego i pierwsze instytucje przedstawicielskie, jak parlament w Anglii, Stany Generalne we Francji, zjazdy możnych, rycerstwa, delegatów duchowieństwa i miast w Polsce (tzw. wiece z XIII i XIV w.). Władza monarchy była ograniczona przez przywileje wydane stanom, na jakie podzielone było feudalne społeczeństwo, instytucjom (np. klasztorom, uniwersytetom) oraz poszególnym rodzinom i osobom (nadania majątkowe i immunitety, czyli wyłączenia danego obszaru i jego mieszkańców spod nadzoru królewskiego w sprawach podatkowych i sądowniczych).

Czytaj Więcej

Stefan Batory

Stefan Batory pragnął wyzwolić Siedmiogród z zależności od sułtana. Planował więc wojnę z Turcją. Wcześniej musiał zabezpieczyć północne granice Rzeczypospolitej. Na początku zawarł kompromis z Gdańskiem, który bronił swej po-

zycji wolnego miasta prawie niezależnego od Korony. Porozumienie z Gdańskiem nie rozwiązało jednak wszystkich problemów nad Bałtykiem.

Czytaj Więcej

Stan mieszczański

W feudalnych państwach zachodniej Europy wytworzyła się hierarchia lenna. Najwyższym seniorem był władca (król, cesarz), który nadawał wielkie lenna książętom, hrabiom i baronom. Lennicy (wasale) króla z kolei nadawali lenna rycerzom, stając się dla nich seniorami. Całe to zróżnicowanie dotyczyło wolnych ludzi z rycerskich rodów. Poniżej uprzywilejowanej grapy znajdowali się chłopi, którzy byli tylko poddanymi swych panów.

Czytaj Więcej

Jan Hus

wyższości zgromadzenia biskupów nad papieżem (koncyliaryzm). Pogląd ten, ostatecznie odrzucony przez Kościół katolicki, w tamtych czasach pozwolił złożyć z urzędu trzech zwal-czających się papieży i wybrać kolejnego (Marcin V), uznanego przez cały Kościół łaciński.

Niesławną kartą w dziejach soborujest stracenie Jana Husa, czeskiego reformatora reli-gijnego, który mimo zapewnienia mu bezpieczeństwa przez króla czeskiego, Wacława IV,

Czytaj Więcej