rn Wiedza - Strona 40 z 41

Category Wiedza

Konflikt z Krzyżakami

Geneza wielkiej wojny z zakonem. Unia Polski z Litwą była dla zakonu krzyżackiego bardzo niekorzystna. Łączyła siły potencjalnych przeciwników i w wyniku chrztu Litwy pozbawiała zakon pretekstu do zaborczej misji nad Niemnem. Jagiełło, jakby chcąc zakpić z Krzyżaków, zaprosił wielkiego mistrza zakonu do roli ojca chrzestnego. Mistrz odmówił.

Krzyżacy zajęli Żmudź, część Liwy przylegającą do Bałtyku i oddzielającą prusko-pomorską część państwa zakonnego od części w Inflantach. W 1409 r. Żmudzini zaczęli powstanie przeciw zakonowi. Witold poparł powstańców. Zakon zagroził mu wojną. Jagiełło ostrzegł wielkiego mistrza, Ulrylca von Jungingen, że wojna Zakonu z Litwą oznacza wojnę z Polską.

Czytaj Więcej

Koronacja Karola

Czy ta „renowacja” była rzeczywistością czy ideową fikcją? Karol pozostał nadal ger-mańskim władcą, sukcesorem barbarzyńców, którzy antyczne imperium przywiedli do zguby, a nie prawdziwym Rzymianinem. W Konstantynopolu widziano w nim króla Franków

i Longobardów, który uzurpował sobie starożytną godność. Mimo to koronacja Karola była jedną z tych fikcji, które przez swoją symboliczną wagę nabierają realnego znaczenia. Dzięki niej przypomniano sobie w zachodniej Europie o jedności całego kontynentu.

Czytaj Więcej

Monarchia stanowa

•/ Monarchia stanowa to państwo, w którym władca ma ogromne kompetencje, ale jednak nie sprawuje władzy nieograniczonej. Pełni rolę ustawodawcy (wydaje prawa i ustanawia podatki), sam powołuje doradców i wykonawców swych decyzji, często osobiście dogląda spraw państwowych oraz wydaje wyroki jako najwyższy sędzia. To skupienie władzy w ręku monarchy w zasadniczy sposób odróżnia monarchię stanową od zainicjowanej w końcu XVII w. w Anglii monarchii konstytucyjnej, gdzie obowiązuje podział władzy między parlament, króla i niezawisłe sądy. Jednak to właśnie w średniowiecznej monarchii stanowej kształtowały się zalążki prawa konstyUicyjnego i pierwsze instytucje przedstawicielskie, jak parlament w Anglii, Stany Generalne we Francji, zjazdy możnych, rycerstwa, delegatów duchowieństwa i miast w Polsce (tzw. wiece z XIII i XIV w.). Władza monarchy była ograniczona przez przywileje wydane stanom, na jakie podzielone było feudalne społeczeństwo, instytucjom (np. klasztorom, uniwersytetom) oraz poszególnym rodzinom i osobom (nadania majątkowe i immunitety, czyli wyłączenia danego obszaru i jego mieszkańców spod nadzoru królewskiego w sprawach podatkowych i sądowniczych).

Czytaj Więcej

Stefan Batory

Stefan Batory pragnął wyzwolić Siedmiogród z zależności od sułtana. Planował więc wojnę z Turcją. Wcześniej musiał zabezpieczyć północne granice Rzeczypospolitej. Na początku zawarł kompromis z Gdańskiem, który bronił swej po-

zycji wolnego miasta prawie niezależnego od Korony. Porozumienie z Gdańskiem nie rozwiązało jednak wszystkich problemów nad Bałtykiem.

Czytaj Więcej

Stan mieszczański

W feudalnych państwach zachodniej Europy wytworzyła się hierarchia lenna. Najwyższym seniorem był władca (król, cesarz), który nadawał wielkie lenna książętom, hrabiom i baronom. Lennicy (wasale) króla z kolei nadawali lenna rycerzom, stając się dla nich seniorami. Całe to zróżnicowanie dotyczyło wolnych ludzi z rycerskich rodów. Poniżej uprzywilejowanej grapy znajdowali się chłopi, którzy byli tylko poddanymi swych panów.

Czytaj Więcej